Whitepaper onthult kansen voor een circulaire én digitale textielketen

De Europese textielindustrie staat op een kantelpunt. Met strengere wetgeving in aantocht, toenemende geopolitieke druk en een groeiende vraag naar duurzaamheid, moet de sector sneller transformeren dan ooit. In een nieuwe whitepaper analyseert onderzoeker en NewTexEco Data Orchestrator Francesco Sollitto – in samenwerking met meerdere collega’s – de groene én digitale transitie die nodig is om de textile, clothing, leather & footwear (TCLF)-sector toekomstbestendig te maken. Zijn belangrijkste boodschap? Zonder het delen van data, duidelijke regels en eerlijke belastingen komt er geen circulaire textielketen.

“We praten al jaren over verduurzaming, maar zolang we informatie niet met elkaar delen, hebben we geen goed beeld van wat er in de keten gebeurt.” Dat zegt Sollitto, die ook als onderzoeker en data advisor bij de Hogeschool van Amsterdam werkt. “Dat geldt zelfs voor Nederland, één van de meest gedigitaliseerde landen ter wereld. We hebben nog steeds maar beperkt inzicht in hoeveel er wordt geproduceerd, geïmporteerd en verkocht (in kilo’s of aantallen) binnen de verschillende textielproductcategorieën.”

De whitepaper Systemic Value Chain transformation schetst de impact van nieuwe Europese regels, zoals bijvoorbeeld de komst van het Digital Product Passport. Dat paspoort verplicht bedrijven om productinformatie te delen, van materialen tot recyclingmogelijkheden. Volgens Sollitto is dat geen bedreiging, maar juist een kans. “Bedrijven zien datadeling nu vaak als iets gevaarlijks, alsof ze hun geheimen moeten prijsgeven. Maar dat is niet zo. Het gaat juist om belangrijke informatie die nodig is om beter samen te werken, zoals locatie, productievolumes en materiaalstromen. We vragen niet naar winstmarges of de salarissen van CEO’s. Door zulke data beschikbaar te maken, kunnen bedrijven binnen de keten hun werkprocessen beter op elkaar afstemmen, wat een cruciale voorwaarde is voor circulaire productie, reparatie en recycling.”

De whitepaper laat verder zien dat digitalisering niet alleen beleidsmakers helpt, maar ook bedrijven en consumenten. Bedrijven kunnen efficiënter plannen, lokaal produceren en reststromen beter benutten. Beleidsmakers krijgen eindelijk inzicht in materiaalstromen zodat ze effectief beleid kunnen maken, en consumenten kunnen worden gekoppeld aan duurzamere producten, net zoals algoritmes ons nu al advertenties aanbevelen.

“Als we data slim inzetten, kunnen we veel efficiënter produceren,” legt Sollitto uit. “We komen dan dichter bij on-demand productie. Dat is een systeem waarin je maakt wat nodig is en wanneer het nodig is. Dat voorkomt gigantische overschotten.”

Maar de grootste uitdaging voor een circulaire keten ligt volgens Sollitto niet bij technologische innovatie, maar bij het belastingsysteem. “Zolang we reparatie, tweedehands kleding en recycling belasten alsof het gewone productie is, maken circulaire ondernemers geen schijn van kans,” zegt hij. “Waarom betaal je 21 procent btw op een reparatie? Waarom betaalt iemand die in een tweedehandswinkel werkt bijna 50 procent inkomstenbelasting, terwijl diegene waarde herstelt in plaats van nieuwe producten maakt?”

In de whitepaper laat hij zien dat andere sectoren (bouw en voedingsindustrie) al werken met quota- of beloningssystemen, en dat vergelijkbare modellen ook in de textielketen kunnen worden toegepast. Sollitto verwijst onder andere naar het Franse voorstel voor een progressief EPR-systeem (Extended Producer Responsibility), dat grotere vervuilers zwaarder laat betalen. “Politiek is dit lastig, maar als we het gesprek niet voeren, dan komt verandering nooit dichterbij. We moeten beleid hebben dat circulaire spelers beschermt. Anders verdwijnen ze binnen een paar jaar weer.”

Een van de meest opvallende bevindingen uit Sollitto’s onderzoek? De economische schade van de textielhandel. “In minder dan tien jaar tijd heeft Nederland 15 miljard euro verloren door het tekort op de textielhandelsbalans, zegt hij. “We importeren veel meer dan we exporteren. Bijna alles wat we dragen komt uit Azië, terwijl onze eigen productie vooral bestaat uit hoogwaardig technisch textiel, bedoeld voor export.”

Ook op Europees niveau zijn de cijfers verbazingwekkend: de EU importeert meer dan het consumeert, én exporteert meer dan het produceert. Dat betekent dat producten de keten ingaan, maar niet terugkomen. Het gevolg: structurele overproductie. “Het is eigenlijk absurd,” zegt Sollitto. “Er ligt jaarlijks zo’n 35 kilo textiel per persoon op de markt, maar we consumeren er maar 26. En toch importeren we meer dan we gebruiken, en exporteren we meer dan we produceren. Dat is een chaotisch systeem waar niemand volledig grip op heeft.”

Een andere uitdaging die niet specifiek wordt genoemd in de whitepaper,  is de rol van extreem goedkope platforms zoals Shein en Temu. Door slim gebruik te maken van Europese vrijstellingsregels betalen zij nauwelijks importbelastingen, waardoor hun producten spotgoedkoop blijven. “Het ministerie weet dat deze webshops de regels omzeilen, maar grijpt niet in,” stelt Sollitto. “Daardoor hebben we binnen Europa wel een interne markt met regels, maar tegelijkertijd een open achterdeur voor China. Dan is de vraag: waarvoor bestaat de EU dan nog, als het gaat om eerlijke handel?” Consumenten blijven ondertussen goedkope kleding kopen, ook als ze duurzaamheid wel belangrijk vinden.

“Als een duurzame trui vijftig euro duurder is dan een fastfashion-item, dan kiezen mensen logischerwijs voor de goedkope optie,” zegt Sollitto. “Het probleem ligt dus niet bij de consument, maar bij het systeem dat zulke lage prijzen mogelijk maakt.”

Toch blijft Sollitto optimistisch. In Nederland ziet hij veel startups en circulaire initiatieven die wel verschil maken: van organisaties die textielafval verzamelen en sorteren tot reparatie- en upcycle-ondernemingen. “Het zijn deze ondernemers die de toekomst bouwen,” zegt hij. “Maar zolang zij dezelfde fiscale lasten dragen als traditionele bedrijven, redden ze het niet. We moeten juist deze groep beschermen, anders sterven ze uit. En dan praten we over tien jaar opnieuw over hoe de transitie is mislukt.”

Betere tijden komen alleen als Europa drie dingen durft te omarmen:

Sollitto: “We moeten ophouden elkaar te zien als concurrenten en beginnen met samenwerken. Transparantie is geen bedreiging. Het is de enige manier om de keten toekomstbestendig te maken.”

Vind hier de whitepaper Systemic Value Chain transformation.