(On)zichtbare arbeid
(On)zichtbare arbeid zichtbaar maken: een holistisch perspectief op circulaire mode
(On)zichtbare Arbeid is een onderzoeksproject van ArtEZ University of the Arts in samenwerking met State of Fashion, en wordt uitgevoerd met partners Avans Hogeschool (Centre of Expertise Brede Welvaart en Nieuw Ondernemerschap) en Crafts Council Nederland. Samen onderzoeken ze hoe kunst en ontwerp kunnen laten zien wat er schuilgaat achter de mode- en textielindustrie. Door een circulaire en sociale benadering ontstaan nieuwe manieren van werken die bijdragen aan duurzamere en rechtvaardigere ontwerppraktijken.
Uitdagingen
Mode- en textielontwerpers willen graag bijdragen aan een circulaire transitie, maar hebben behoefte aan meer kennis over circulaire maak- en ontwerpmethoden. Productieketens zijn lang, complex en ondoorzichtig, waardoor veel werk ‘onzichtbaar’ blijft. Deze onzichtbaarheid maakt de transitie naar een circulair en sociaal rechtvaardig modesysteem moeilijker. Het project richt zich daarom op vragen als: wie zijn die onzichtbare spelers in de keten? Wat verstaan we onder verborgen arbeid, en welk(e) aspect(en) willen we zichtbaar maken om tot meer circulaire praktijken te komen? In de eerste verkennende fase krijgen de onderzoekende ontwerpers de ruimte om dit in kaart te brengen.
Aanpak/methodiek
Ontwerpers gaan in gesprek met vakmensen, onderzoekers en andere partijen, en verkennen hoe circulaire werk- en ontwerppraktijken kunnen ontstaan die zowel sociaal-cultureel als ecologisch verantwoord zijn.
De deelnemende ontwerpers krijgen zelf de vrijheid om te bepalen welk(e) aspect(en) van onzichtbare arbeid zij zichtbaar willen maken. Het resultaat kan uiteenlopende vormen aannemen: van een publicatie tot een nieuwe tool of methodiek. Belangrijk hierbij is dat het proces leidt tot meer inzicht in circulair werken en dat het hele ecosysteem wordt meegenomen, want circulariteit draait niet alleen om materiaalstromen, maar ook om sociale en culturele dimensies.
Een onderzoekgemeenschap zoals NewTexEco speelt een rol door hun partners en expertise te verbinden aan het project. Zij kunnen inzichten bieden in waar onzichtbare arbeid zich afspeelt. Op hun beurt profiteren ze weer van de kennis en methoden die in het traject ontwikkeld worden.
Resultaten en impact
Het project laat de onzichtbare bijdragen van ambachtslieden, reparateurs en consumenten zien, en onderzoekt hoe deze zichtbaar gemaakt kunnen worden. Ontwerpers ontwikkelen praktijkvoorbeelden die transparantie, inclusiviteit en duurzaamheid in de mode-industrie stimuleren. De eerste concrete resultaten worden zichtbaar tijdens de Biënnale van State of Fashion in Arnhem in 2026, waar het project gepresenteerd wordt in de vorm van een tentoonstelling en een symposium.
Projectmanagement
Het project wordt geleid door lector Mode Daniëlle Bruggeman en Catelijne de Muijnck (Modelectoraat ArtEZ) in nauwe samenwerking met Iris Ruisch (directeur State of Fashion).
Onderzoeksproject van: ArtEZ University of the Arts
Projectleiders: Daniëlle Bruggeman (Modelectoraat van ArtEZ University of the Arts)
Betrokken ontwerpers en onderzoekers: Tess van Zalinge, Zyanya Keizer & Eleftheria Lavdaki en Amy Suo Wu (State of Fashion) | Femke de Vries en Tjeerd Veenhoven (ArtEZ University of the Arts) | Joline d’Arnaud van Boeckholtz (Avans Hogeschool)
Partners: State of Fashion, Avans Hogeschool (Centre of Expertise Brede Welvaart en Nieuw Ondernemerschap) en Crafts Council Nederland
Financiering: Het project is toegekend in het kader van de Call Artistiek en Ontwerpend Onderzoek van Regieorgaan SIA en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.
Gestart in: oktober 2025
Afgerond in: februari 2027
Alle info over (On)zichtbare Arbeid: www.artez.nl/on-zichtbare-arbeid
Beeld bij bericht: Hanne Zegelink
Beeld in bericht: installatie bodies that make, bodies that consume door Santiago Útima, Siviwe James, Widi Asari & Riyadhus Shalihin
